To, czego nikt ci nie powie o wypadaniu włosów
Jeśli zauważyłeś, że Twoje włosy stają się rzadsze — masz szerszy przedziałek, mniej gęste włosy na czubku głowy, więcej włosów niż zwykle na podłodze w łazience — prawdopodobnie doświadczyłeś też towarzyszącego temu poczucia bezradności.
Szukasz informacji w Internecie i przytłacza Cię mnóstwo sprzecznych informacji. Wspominasz o tym swojemu lekarzowi pierwszego kontaktu i wychodzisz z skierowaniem na badanie krwi, ale bez prawdziwych odpowiedzi. Wypróbowujesz kilka produktów, nie widzisz żadnej różnicy i w końcu czujesz się jeszcze bardziej sfrustrowany niż wcześniej.
Oto, co odzwierciedla to doświadczenie: wypadanie włosów jest naprawdę złożonym zjawiskiem, ma wiele różnych przyczyn, a ten sam objaw (wypadanie włosów, ich przerzedzanie się) może wynikać z zupełnie różnych procesów leżących u jego podstaw. Leczenie niewłaściwej przyczyny lub skupianie się na objawach zamiast na przyczynie jest powodem, dla którego tak wiele osób spędza lata, próbując kolejnych produktów i metod, które nie działają.
W tym artykule w przystępny sposób wyjaśniono główne przyczyny wypadania włosów – czym one są, jak się rozwijają i jakie są dowody naukowe na temat każdej z nich.
Najczęstsza przyczyna: łysienie o charakterze genetycznym
Najbardziej rozpowszechnioną formą wypadania włosów zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet jest połączenie czynników genetycznych i hormonalnych. U mężczyzn proces ten zazwyczaj rozpoczyna się na skroniach i w okolicy czubka głowy — klasyczny kształt cofającej się linii włosów. U kobiet proces ten przebiega inaczej: zamiast cofającej się linii włosów obserwuje się stopniowe poszerzanie się przedziałka na środku głowy oraz zmniejszenie gęstości włosów w górnej części głowy, podczas gdy przednia linia włosów pozostaje w dużej mierze nienaruszona.1
Mechanizm leżący u podstaw tego zjawiska wiąże się z hormonem zwanym dihydrotestosteronem (DHT). U osób genetycznie wrażliwych na ten hormon DHT powoduje stopniową miniaturyzację mieszków włosowych — w każdym cyklu powstają cieńsze i krótsze włosy, aż w końcu mieszek całkowicie przestaje wytwarzać widoczne włosy.2
Proces ten nie zachodzi z dnia na dzień. Przebiega on w mierzalnych etapach, a im wcześniej zostanie zidentyfikowany, tym więcej dostępnych jest opcji leczenia.

Druga najczęstsza przyczyna: przejściowe wypadanie włosów
Łysienie telogenowe to skomplikowana nazwa zjawiska, którego większość ludzi doświadczyła, nie zdając sobie z tego sprawy. Opisuje ono nagły wzrost wypadania włosów, który występuje, gdy duża liczba mieszków włosowych jednocześnie przechodzi z fazy wzrostu do fazy spoczynku i wypadania — zazwyczaj w odpowiedzi na znaczący czynnik stresogenny o charakterze fizycznym lub psychicznym.3
Do typowych czynników wywołujących należą:
- Długotrwały, intensywny stres (praca, relacje, żałoba)
- Choroba, operacja lub wysoka gorączka
- Radykalna dieta lub znaczna, gwałtowna utrata wagi
- Niedobór żelaza lub białka
- Poród (wypadanie włosów poporodowe)
- Rozpoczęcie lub zaprzestanie przyjmowania niektórych leków
Wypadanie włosów zwykle zaczyna się od dwóch do czterech miesięcy po zdarzeniu, które je wywołało — dlatego ludzie często nie potrafią połączyć tych faktów. Wypadanie włosów wydaje się nagłe, ale w rzeczywistości jest to opóźniona reakcja.
Dobra wiadomość: w większości przypadków łysienie telogenowe ma charakter przejściowy. Po usunięciu przyczyny i uzupełnieniu ewentualnych niedoborów żywieniowych cykl wzrostu włosów przywraca się w ciągu sześciu do dwunastu miesięcy.3 Należy jednak pamiętać, że jeśli łysienie telogenowe występuje na tle genetycznego łysienia, podstawowe łysienie staje się bardziej widoczne, a powrót do normy wydaje się trwać dłużej.
Trzeci czynnik: stan zapalny skóry głowy i zaburzenia równowagi bakteryjnej
Jest to przyczyna, której poświęca się najmniej uwagi w powszechnych dyskusjach na temat wypadania włosów — a może to być właśnie ta, którą należy rozwiązać w pierwszej kolejności.
Przewlekłe zapalenie skóry głowy, spowodowane częściowo zaburzeniem równowagi naturalnego mikrobiomu bakteryjnego skóry głowy, tworzy środowisko, które aktywnie hamuje zdrowy wzrost włosów. Podwyższony poziom aktywności bakteryjnej (widoczny w trichoskopii UV jako złogi porfiryn) wytwarza sygnały zapalne, które zakłócają środowisko mieszków włosowych, zaburzają normalny cykl wzrostu włosów i – z czasem – przyczyniają się do miniaturyzacji mieszków włosowych nawet u osób bez silnych genetycznych predyspozycji do wypadania włosów.4
Ten rodzaj wypadania włosów często towarzyszy innym objawom ze strony skóry głowy: nadwrażliwości, swędzeniu, uczuciu napięcia lub pieczenia, a także uporczywemu, łagodnemu podrażnieniu, które nie ustępuje po zastosowaniu standardowych produktów przeciwłupieżowych.
Zabiegi chemiczne — farbowanie, trwała ondulacja, prostowanie — wykonywane na znacznie zapalnej skórze głowy mogą pogorszyć sytuację. Osłabiona funkcja barierowa zapalnej skóry głowy pozwala substancjom chemicznym łatwiej wnikać, co może jeszcze bardziej nasilić stan zapalny.

Rola menopauzy i zmian hormonalnych
W przypadku kobiet zmiany hormonalne występujące w okresie okołomenopauzalnym i menopauzalnym stanowią jedną z najważniejszych przyczyn przerzedzania się włosów — i jedną z najrzadziej poruszanych.
Estrogen pełni rolę ochronną w procesie wzrostu włosów: przedłuża fazę wzrostu i częściowo przeciwdziała efektom miniaturyzacji wywoływanym przez DHT. Wraz ze spadkiem poziomu estrogenu w okresie menopauzy to działanie ochronne słabnie, a genetyczne wypadanie włosów (jeśli występuje) często wyraźnie przyspiesza.5
Jednocześnie spadek poziomu estrogenu wpływa również szerzej na zdrowie skóry głowy — skóra staje się bardziej sucha, osłabia się jej funkcja barierowa, a reakcja zapalna może się nasilić. Kobiety w okresie menopauzy, które borykają się również z przewlekłym stresem i ewentualnym niedoborem żelaza, muszą radzić sobie jednocześnie z wieloma współwystępującymi czynnikami.
Ten złożony obraz sytuacji jest właśnie powodem, dla którego uniwersalne podejście – jeden produkt, jeden suplement – rzadko się sprawdza. Zrozumienie, które czynniki odgrywają rolę, wymaga spojrzenia na całość: na stan zdrowia, historię i skórę głowy.
Co faktycznie możesz zrobić
Najpierw ustal przyczynę
Najważniejsze jest zrozumienie, jaki proces powoduje wypadanie włosów. Badania krwi wykonane u lekarza pierwszego kontaktu (w szczególności poziom ferrytyny, hormonów tarczycy i panelu hormonalnego) pozwalają zidentyfikować przyczyny ogólnoustrojowe. Lekarz rodzinny lub dermatolog może również zbadać samą skórę głowy, często za pomocą trichoskopii (powiększonego obrazu skóry głowy i włosów), w poszukiwaniu oznak stanu zapalnego, zmniejszonej gęstości włosów i miniaturyzacji.
Przede wszystkim należy zająć się stanem zapalnym
Jeśli występuje stan zapalny skóry głowy i zaburzenia równowagi bakteryjnej, należy zająć się nimi w pierwszej kolejności — przed rozpoczęciem jakichkolwiek zabiegów stymulujących, a już na pewno przed poddaniem włosów zabiegom chemicznym. Stosowanie środków stymulujących na stan zapalny skóry głowy przynosi efekt przeciwny do zamierzonego.4
Wspieraj środowisko wzrostu włosów poprzez odpowiednie odżywianie
Należy upewnić się, że poziom ferrytyny mieści się w zdrowym zakresie (nie tylko w klinicznej dolnej granicy — badania nad wzrostem włosów sugerują, że poziom ferrytyny poniżej 40 µg/l może zaburzać cykl wzrostu, nawet jeśli technicznie nie występuje niedobór6). Należy utrzymywać odpowiednią podaż białka. Należy rozważyć suplementację kwasami omega-3 w celu poprawy jakości sebum i zmniejszenia stanu zapalnego skóry głowy.
Bądź konsekwentny i cierpliwy
Cykle wzrostu włosów trwają od trzech do sześciu miesięcy. Każda znacząca reakcja na leczenie — czy to w zakresie łagodzenia stanu zapalnego, uzupełniania niedoborów, czy stymulowania aktywności mieszków włosowych — wymaga czasu, zanim przełoży się na widoczną poprawę. Osiem do dwunastu tygodni konsekwentnego leczenia to minimalny okres, w którym można dokonać miarodajnej oceny.
Podsumowanie
Wypadanie włosów nie jest zjawiskiem jednorazowym. Jest to szereg możliwych procesów — niektóre mają podłoże genetyczne, inne wynikają z niedoborów żywieniowych, a jeszcze inne są spowodowane stanem zapalnym skóry głowy; często występuje połączenie wszystkich trzech czynników. Frustracja, której doświadcza większość osób, wynika z tego, że leczy się jeden czynnik, podczas gdy w grę wchodzi kilka.
Punktem wyjścia nie jest kolejny produkt. Jest nim jasne zrozumienie tego, co faktycznie się dzieje.
Bibliografia
- Ludwig, E. (1977). Klasyfikacja typów łysienia androgenowego (łysienia zwykłego) występującego u kobiet. British Journal of Dermatology, 97(3), 247–254. Przeczytaj badanie
- Sinclair, R. (1998). Łysienie androgenowe typu męskiego. BMJ, 317(7162), 865–869. Przeczytaj badanie
- Malkud, S. (2015). Łysienie telogenowe: przegląd literatury. Journal of Clinical and Diagnostic Research, 9(9), WE01–WE03. Przeczytaj badanie
- Polak-Witka, K. i in. (2020). Rola mikrobiomu w biologii i chorobach mieszków włosowych skóry głowy. Experimental Dermatology, 29(3), 286–294. Przeczytaj artykuł
- Mirmirani, P. (2013). Zmiany hormonalne w okresie menopauzy: czy przyczyniają się one do „kryzysu włosów w średnim wieku” u kobiet? British Journal of Dermatology, 169(Suppl 3), 2–8. Przeczytaj artykuł
- Trost, L.B., Bergfeld, W.F. i Calogeras, E. (2006). Diagnoza i leczenie niedoboru żelaza oraz jego potencjalny związek z wypadaniem włosów. Journal of the American Academy of Dermatology, 54(5), 824–844. Przeczytaj badanie